CÁI CHẠM TẾT - CHẠM QUÊ

Tết Nguyên Đán được tính theo Nông lịch (Âm lịch), dựa trên chu kỳ vận động của Mặt Trăng quanh Trái Đất. Ngày mùng Một Tết là ngày không trăng, khi Mặt Trăng nằm giữa Trái Đất và Mặt Trời. Với quy ước ấy, ba ngày Tết đầu năm thường rơi vào khoảng cuối tháng Một đến cuối tháng Hai Dương lịch. Đó là khoảnh khắc giao thoa của đất trời, khi cũ và mới chạm nhau, khi mùa đông lặng lẽ khép lại để mùa xuân khẽ mở ra.

Có lẽ chính vì vậy mà con người trở nên nhạy cảm hơn trong những ngày Tết. Các giác quan như được đánh thức, hoạt động đồng thời và trọn vẹn, dốc hết “công suất” để đón nhận một mùa mới lại về. Người người mừng Xuân, đón Tết, dường như ai cũng nhìn thấy Tết, nghe thấy Tết, ngửi thấy Tết, nếm thấy Tết — và hơn hết là chạm vào Tết. Xúc giác, giác quan tưởng chừng lặng lẽ nhất, lại trở thành nơi neo giữ cảm xúc sâu và bền bỉ nhất của mỗi con người.

Tết xưa hiện lên đầy đặn qua mọi giác quan, nhất là với những người đã có tuổi, mang trong mình lớp ký ức dày và chặt như chúng tôi. Mắt nhìn thấy làn khói bếp bảng lảng cuối sân, mẹ đun nồi nước mùi già, cả nhà tắm gội — một nghi thức gột rửa thân tâm để bước sang năm mới; làn khói nhang mỏng manh, như vẽ nẻo đường lên niết bàn, sợi dây kết nối hiện tại với gia tiên. Tai nghe thấy tiếng củi nổ tí tách, dưới nồi bánh chưng, ninh cả đêm củ mật; tiếng pháo hoa nổ đùng đoàng, khắc giao thừa thiêng liêng, dịp đoàn viên; và pháo tép kêu đì đẹt, gợi nhớ thủa thiếu thời, trẻ quê. Khi mắt đã thấy, tai đã nghe, thì Tết thực sự đang về, rất gần rồi. Mùi Tết thì khó gọi tên bằng lời, nhưng chỉ cần thoáng ngửi, người quê biết ngay đó là mùi của ký ức — rất thơm, rất sâu và rất quê. Mùi mứt gừng cay nồng, thơm nhẹ; mùi ly rượu thuốc ngâm lâu, nhấp chậm bên khung cửa sổ, cạnh người bạn tri kỷ, ngây ngất mãi chưa mềm. Và lưỡi — chỉ cần nếm một miếng bánh chưng Tết thôi — cũng đủ cảm nhận cả mùa xuân đang lan tỏa, tan dần nơi đầu lưỡi.

Khi đủ đầy mùi và vị của Tết, món quà phi vật thể ấy trở thành chiếc cầu ký ức, đưa mỗi người con Việt trở về quê nhà trong một cảm giác rất nhẹ mà cũng rất sâu. Dù trẻ hay đã già, khi chạm tay vào chiếc phong bao lì xì đỏ tươi ngày Tết, ánh mắt đều long lanh hơn. Dường như ai cũng có thêm một tuổi để lớn, và thêm một tuổi thọ để chứng kiến hạnh phúc sum vầy của con cháu mỗi độ Xuân sang. Ở góc trái đầu nhà kia, có đôi bạn trẻ còn nắm chặt tay nhau, chưa muốn rời — chẳng sợ qua giao thừa, mẹ quở theo trai, “giông” cả năm.

Tết nay — Tết của thời hiện đại — đã khác Tết xưa, có lẽ cũng là điều tất yếu theo quy luật phát triển. Khoảng cách địa lý kéo dài, xúc giác không còn nằm trọn nơi đầu ngón tay, mà chuyển hóa thành những nhịp đập thổn thức của trái tim khi nhìn nhau qua màn hình điện thoại, qua Zalo, iPhone. Không chạm da mà vẫn chạm lòng: ánh mắt dừng lâu hơn, giọng nói chậm lại, như muốn kéo người thân lại gần. Chỉ một nụ cười run run cũng đủ làm ấm con tim giữa mùa cách xa.

Tết nay có thể thiếu hơi ấm của bàn tay người thân, nhưng bù lại là những rung động thầm lặng — nơi yêu thương vượt qua biên giới không gian và vùng miền, để con người vẫn “chạm” được vào nhau, rất thật, rất gần, trong khoảnh khắc giao mùa cuối đông, đầu xuân.

Có lẽ xúc giác ngày Tết giờ cũng cảm nhận khác đi. Cái mát lạnh của màn hình điện thoại khi lướt vội những lời chúc Tết; cảm giác trơn nhẵn của những phong bao lì xì in sẵn, sắc màu đỏ, bắt mắt — tất cả là tiện nghi của thời đại, nhưng cũng khiến đôi bàn tay ít chạm vào bếp tro, vào đất trời hơn. Tết nay đủ đầy hơn, nhanh hơn, hiện đại hơn, nhưng dường như thiếu đi cái ấm rất thật nơi đầu ngón tay khi được chạm vào sự sum vầy mộc mạc, rất quê.

Giữa Tết xưa và Tết nay, con người vẫn vậy. Vẫn chỉ mong tìm lại cái chạm — được chạm vào yêu thương theo cách thật gần, thật đằm thắm, vốn có của con người. Những cảm giác ấy không mất đi, chỉ đổi thay cách cảm. Để dù ở xa hay ở gần, con người vẫn tìm cách giữ lại dư vị, hương sắc của Tết sum vầy trong tiết xuân — nơi Tết đang về, và lòng người cũng đang chạm Tết.

Đặng Tự Ân

Nguồn: Báo Tiền Phong